ترازوهای تاریخی و انتخابات دهم

حوادث پیرامون انتخابات دهم ریاست‎جمهوری، یکی از نادرترین پدیده‎های مرتبط با دمکراسی و مردم‎سالاری دینی در ایران بوده است؛ حوادثی که در نوع خود در تاریخ معاصر ایران، کمتر نظیر آن یافت می‎شود. به‎همین خاطر پیچیدگی‎ها و غموض خاص خود را دارد.
اردوکشی‎های سیاسی و صف‎‎بندی‎های انتخاباتی شرایط جدیدی را از فرآیند تحول سیاسی و جابه‎جایی در قدرت سیاسی و اجرایی کشور به‎وجود آورد. صاحب این قلم که در حدود یک‎ماه پیش از انتخابات در شماره سوم همین مجله تعبیر «اردوکشی‎سیاسی» را با اعتنا به سوابق تاریخی ایران ذکر کرده بود، به خوبی متذکر شد که در انتخابات جاری اردوکشی‎های سیاسی به‎طرز گسترده‎ای شکل خواهد گرفت، اما ادبیات تغییر در سطح عموم جامعه جریان ندارد و به‎رغم شدت اردوکشی‎های سیاسی، جابه‎جایی در قدرت اجرایی کشور صورت نخواهد گرفت.
با این وجود، انتخابات دهمین دوره ریاست‎جمهوری با ویژگی‎های بخصوصی شکل گرفت که به‎نظر می‎رسد یکی از اصلی‎ترین پژوهش‎های تاریخی ایران معاصر بعد از انقلاب خواهند شد.
تردیدی وجود ندارد که اردوکشی‎های سیاسی در این انتخابات و نوع صف‎بندی‎ها، در تاریخ‎نوشته‎ها، فرضیه‎ها، نظریه‎ها و پارادایم‎های این ماجرای بسیار مهم تاریخی تأثیرگذار خواهد بود.
تجربه تاریخی در حوزه پژوهش ثابت کرده است که درگاه‎های اولیه تاریخ‎نگاری انتخابات دهم ریاست‎جمهوری در گام اول، دو طیف وارد عرصه تاریخ‎نگاری و پژوهش‎های تاریخ‎نگارانه خواهند شد که عبارتند از:

1- آنانی که در انتخابات به پیروزی نرسیده‎اند؛
اصرار دارم که ترکیب «ناکامان انتخابات» را به‎کار نبرم، چراکه تأکید بر این اصطلاح، همانند وسیله‎ای است که بر شکاف اجتماعی تأثیر منفی خواهد داشت. ادامه شکاف اجتماعی حتی در کم‎عمق‎ترین وضعیت آن به‎نفع هیچ‎کس نیست، اما با این وجود طیف‎های به پیروزی نرسیده انتخابات قطعا جزو اولین گروه‎هایی خواهند بود که تاریخ و گزارش‎های مختلف و متنوعی برای انتخابات دهم ریاست‎جمهوری خواهند نوشت و در این مسیر اصرار خواهند داشت تا آن‎چه در سر صندوق و بعد در خیابان‎ها به‎دست نیاورده‎‎اند در عرصه تاریخی جست‎وجو نمایند و نمادی از مظلومیت و مقهوریت را در اذهان عمومی برجای گذارند. این امر در گسترش ادبیات اعتراض و الگوپذیری دوره‎های آینده بسیار مؤثر خواهد بود.
با این وجود تردیدی نیست که تنها طرف‎های شکست‎خورده انتخابات دغدغه تاریخ‎نگاری منتقدانه را نخواهند داشت، بلکه در ذیل این مجموعه طیف قابل توجهی از نویسندگانی که با اصل نظام جمهوری اسلامی دارای تعارض نظر هستند از این فرصت بهره خواهند جست. چه این‎که در این میان ادبیاتی میان مردان حاکم در جمهوری اسلامی رد و بدل شد که گویی فراموش کرده بودند که خود آنان از بستر همین روند و ساختار انتخابات برخاسته‎اند و خود نیز به دفعات مجری انتخابات مختلف بوده‎اند. جملات و ادبیات این دسته از سیاستمداران، دست‎مایه گروه قابل توجهی از مخالفان اصلی جمهوری اسلامی خواهد شد؛ خاصه این‎که مردان طرف پیروز انتخابات از جمله رییس‎جمهور منتخب نیز از ادبیاتی این‎چنینی استفاده کرده است. کاربرد همزمان این ادبیات توسط دو گروه مقابل، دست‎مایه بسیار مناسبی در ارایه یک تصویر نازیبا و حتی فاقد کارآمدی و مشروعیت به‎دست خواهد داد. در این میان، هم کاندیداهای ناپیروز و هم رییس‎جمهور منتخب سیئات باقیه‎ای برای خود گذاشته‎اند که تنها با توبه و انابه به درگاه خداوند هم بخشیده نخواهد شد، چراکه از حق‎الناس و حیثیت و اعتبار جمهوری اسلامی و حامیان آن‎ها سوء استفاده شده است و بسیاری از رزمندگان و جانبازان و خانواده‎های شهدا را سخت دل‎آزرده کرده است و به نظر می‎رسد جزو موارد گناهانی باشد که توبه از آن زحمت بسیاری می‎طلبد.

2- آنانی که در انتخابات به پیروزی رسیده‎اند؛
شاید طرف پیروز انتخابات در کوتاه‎مدت ضرورتی برای پژوهش در بحران و وضعیت شکل‎گرفته احساس نکند و همت خود را مصروف اثبات کارآمدی بیشتر در فعالیت‎های عمرانی و اجتماعی نماید تا از این طریق به اثبات واقعیت اجتماعی شکل‎گرفته در انتخابات بپردازد، و شاید قانون عکس‎العمل، آنان را نیز وادار به تصویر‎سازی تاریخی از انتخابات دهم نماید.
برای این طیف مسایل بسیار مهمی مورد اعتنا خواهد بود که عباتند از:
1- علل همبستگی رؤسای دولت‎های پیشین علیه دولت فعلی؛ با توجه به این‎که در دوره‎های مختلف با یکدیگر اختلاف نظر اساسی داشته‎اند؛
2- تحلیل رفتارها و عملکرد رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام با تأکید بر بیانیه قبل از انتخابات و سکوت بعد از انتخابات و فعالیت‎های فرزندانش در روزهای قبل و بعد از انتخابات و مهم‎تر این‎که آیا جامعه پاسخ آقای هاشمی رفسنجانی را در برابر فعالیت‎های فرزندانش پذیرفته است یا خیر؟ و دیگر این‎که چرا در دوره‎ای عکسل‎العمل‎های واکنشی منفی در برابر ایشان صورت گرفته است؟
یکی دیگر از موضوعات که بسیار مورد اعتنا قرار گرفت موضوع دخالت نیروهای بیگانه در فرآیند بحران‎های شکل‎گرفته پس از انتخابات است. این مسئله ضرورت پرداختن به اسناد موجود قابل انتشار و همچنین تحلیل اطلاعات و اظهارات را در پی خواهد داشت؛ هرچند موضوع انتشار اسناد سفارت‎خانه‎های خارجی از جمله سفارت انگلیس تا سال‎ها به‎صورت زخم سر باز نکرده‎ای برای محققان باقی خواهد ماند؟ نقش مقام معظم رهبری در فرآیند آرام‎سازی و کنترل بحران، یکی دیگر از موضوعات درخور توجه خواهد بود. با این وجود سؤالات بسیاری در این میان وجود دارد؛ نظیر: موضوع شکل‎گیری مناظرات و چگونگی طرح مباحث در آن، نقش احمدی‎نژاد و موسوی در گسترش و تعمیق اختلافات، تحلیل نقش نیروهای سیاسی پیرامونی، موضوع احتمال شکل‎گیری شورش و یا انقلاب مخملین، ارزیابی برنامه‎های احتمالی پس از پیروزی در انقلاب مخملین و برآیند نهایی نیروهای سیاسی پس از پیروزی در شورش مخملین. و البته این موضوع آخر در حالی می‎تواند قابل پی‎گیری تاریخی باشد که تصمیم بر وقوع آن به‎لحاظ اطلاعات و اسناد تاریخی به اثبات برسد.
در هر صورت مسئله اقدام و یا عدم اقدام به انقلاب مخملین، یکی از اساسی‎ترین موضوعات سؤال‎برانگیز در این راستا خواهد بود.
در این میان نمونه‎سازی‎های تاریخی بسیاری نیز صورت خواهد گرفت که ممکن است ادبیات سیاسی و تاریخ سطوح مختلف را در برگیرد که براساس آن به تصویرسازی صفوف خواهند پرداخت؛ نمونه‎سازی‎ در مورد جنگ جمل و یا ادبیات تحلیل نقش یهودیان و نمونه‎سازی رفتار آنان از این جمله هستند.
مخلص کلام آن‎که موضوع انتخابات دهمین دوره ریاست‎جمهوری به‎زودی به پدیده‎ای پژوهشی در نهادهای اطلاعاتی، امنیتی، سیاسی و تاریخی بدل خواهد شد و ادبیات تاریخی و سیاسی جدیدی را با تأکید بر موضوعیت و پیوست محققان تولید خواهد کرد. تا زمان تولید ادبیاتی بی‎طرفانه‎تر در عرصه تاریخی (البته نه کاملا بی‎طرف) زمان بسیاری باید به انتظار نشست.