روزشمار آزادسازي سوسنگرد

شهرستان دشت آزادگان شامل سوسنگرد، هويزه، بستان با وسعت حدود 5 هزار و 844 کيلومتر مربع در گذشته ها به نام «ولايت هويزه» و در دوره قاجار و اوايل پهلوي به نام «بني طرف» (به دليل سکونت طايفه بني طرف) و سپس به دليل وجود احشام و مواقع سر سبز به نام «دشت ميشان» ناميده مي‌شود و پس از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 58 به نام «دشت آزادگان» نام گرفت.در سرشماري سال 1355 سه شهر، سه بخش، شش دهستان و 193 روستا با جمعيت 100519 نفر شامل 50655 مرد و 49864 زن، بود.
رود کرخه از ارتفاعات الوند همدان سرچشمه گرفته و پس از عبور از کنار بيستون کرمانشاه وارد لرستان و سپس ايلام مي شود و پس از آن وارد خوزستان از شمال به جنوب ادامه مسير داده و در حميديه با تغيير مسير به غرب و سيراب ساختن دشت آزادگان از کنار شهر سوسنگرد و سپس بستان وارد هورالهويزه مي شود.در جنوب غربي حميديه رود کرخه کور از کرخه منشعب و ابتدا به سمت جنوب و سپس در شمال بني تميم به سمت غرب تغيير مسير داده و به موازات کرخه پس از عبور از هويزه به هورالهويزه مي ريزد.در غرب سوسنگرد شاخه هاي فرعي از کرخه منشعب مي شود و رودهايي به نام هاي ماکليد، نيسان، سابله، آل عباس، رميم، نهرعبيد و معرز که همگي به موازات هم از شرق به غرب جريان داشتند، به هورالهويزه مي ريزند.
هورالهويزه در غرب دشت آزادگان به طول 75 کيلومتر و عرض 40 کيلومتر مانع عمده نظامي محسوب مي شود. نوار مرزي طلائيه تا چزابه از ميان هورالهويزه مي گذرد و حدود 15 کيلومتر از آن متعلق به ايران و بقيه در اختيار عراق مي باشد.
تپه هاي رملي شمال تنگه چزابه، تپه هاي ا... اکبر با حد اکثر ارتفاع 54 متر و ارتفاعات ميشداغ مناطق مرتفع دشت آزادگان محسوب مي شوند.مردمان ساکن در منطقه دشت آزادگان به 2 زبان عربي و فارسي تکلم مي کنند و شيعه مذهب هستند.
با پيروزي انقلاب اسلامي و رهايي ملت ايران از ستم رژيم وابسته شاهنشاهي، عراق و رژيم بعث کوشيد تا با فعال کردن دستگاه تبليغاتي و القاي افکار پان عربيسم و تقويت وابستگان به خود و با استفاده از نارسايي هاي اقتصادي، اجتماعي فرهنگي موجود در منطقه وضعيت نامطلوب امنيتي، سياسي و نظامي براي انقلاب به وجود آورد و با سرازير کردن پول و اسلحه و برگزاري دوره هاي خرابکاري از اوايل سال 58 تا شهريور 59 در مجموع 64 روز ناآرام در منطقه ايجاد کرد و عمليات هاي مين گذاري، انفجار پل ها مراکز شهري- تيراندازي و اعزام خرابکاران را در سراسر منطقه دشت آزادگان توسط ضد انقلاب را به اجرا گذاشت و همچنين ارتش عراق 51 مورد پرواز شناسايي حمله به پادگان هاي مرزي- احداث سنگر و مانور و تحرکات نظامي را در منظقه مرزي اجرا کرد.
ارتش عراق در ساعت 14 روز 31/6/59 با حمله گسترده هوايي به نقاط مختلف کشور و با زير آتش قرار دادن پاسگاه هاي مرزي به طور رسمي جنگ عليه ايران را شروع و در منطقه دشت آزادگان حرکت خود را از دو محور چزابه به سوي بستان و سوسنگرد و حميديه و از محور طلائيه به سوي پادگان حميد و دب حردان آغاز کرد.
حوادث روز اول جنگ:
در محور چزابه نيروهاي تيپ 3 لشکر 92 زرهي اهواز به علت نا برابري در مقابل دشمن ايستادگي را مغاير با اصول نظامي دانستند و براي کسب موقعيت بهتر عقب نشيني کردند. نيروهاي سپاه و ژاندارمري با مقاومت جانانه مدت کوتاهي حرکت دشمن را متوقف کردند ولي با افزايش فشار دشمن پاسگاه سوبله در ساعت 17 اشغال و عده اي از نيروهاي خودي شهيد و مجروح شدند.
در محور طلائيه نيز تيپ 1 لشکر 92 و تعدادي از پاسداران و نيروهاي ژاندارمري با هجوم دشمن مواجه شدند که پس از مقاومت جزئي مجبور به عقب نشيني شده و پاسگاه طلائيه قديم سقوط و توسط دشمن اشغال شد.
اول مهر
اول مهر فرودگاه اهواز بمباران و تلاش دشمن براي نفوذ بر خاک ايران ادامه داشت . روز دوم هواپيماهاي عراق اهواز را بمباران کرده، نيروي هوايي ايران و توپخانه ايران به بمباران متقابل مواضع عربي ها همت گماشتند و نيروهاي خودي با انهدام چندين دستگاه تانک دشمن پاسگاه کوشک را آزاد و پاسگاه سوبله را از چنگ دشمن باز پس گرفتند ولي آن ها دوباره به اشغال دشمن در آمد.روز چهارم جنگ دشمن تلاش کرد تا با شکستن مقاومت ها خود را به اهواز برساند لذا پادگان حميد را اشغال و به سمت دب حردان حرکت و جاده خرمشهر را مسدود کرد و تلاش براي تصرف بستان را ادامه داد و بخشي از شهر را پس از شکستن مقاومت تعدادي از پاسداران و رزمندگان اشغال کرد . روز پنجم (4/7/59) با سقوط کامل بستان دشمن به سوي تپه هاي ا... اکبر و پل سابله و در مسير جاده خرمشهر تا آب تيمور پيش روي کرد.
5 مهر
روز5/7/59 ارتش عراق تا 15 کيلومتري جنوب غربي اهواز پيش روي و در محدوده کارخانه نورد متوقف شد تا از پيش روي ساير محورها اطمينان حاصل کند. دشمن با دور زدن سوسنگرد تلاش کرد با نصب پل بر رودخانه کرخه وارد سوسنگرد شود ولي با بمباران نيروي هوايي ايران مواجه و موفق نشد.
دشمن در منطقه فکه و عين خوش تا جسر نادري پيش آمد و جاده انديمشک- اهواز را زير آتش خود گرفت و تلاش کرد تا با تصرف تپه هاي خولي آباد جاده حميديه به اهواز را نيز تصرف و دو محور طلائيه و چزابه سوسنگرد را به يکديگر الحاق کند.
6 مهر
روز 6/7/59 با آتشباران شديد سوسنگرد وارد شهر شده و مقاومت نيروهاي ايراني حاضر امکان شکست يگان هاي دشمن را نداشته و شهر سوسنگرد سقوط و با گماردن يکي از مزدوران خائن ايراني به عنوان فرماندار به سمت حميديه پيش روي کرد.
روز7/7/59 نيروهاي تيپ 43 لشکر 9 ارتش عراق با نصب پل روي کرخه کور با آتش شديد روي حميديه و تپه هاي خولي آباد (زاغه هاي مهمات لشکر 92) تلاش کرد با نيروهاي تيپ 35 که از مسير سوسنگرد به نزديکي هاي حميديه رسيده بود الحاق کند.
انفجار زاغه هاي مهمات لشکر 92 در تپه هاي خولي آباد که به صورت مشکوک رخ داد و پرتاب مهمات به اطراف موجب وحشت مردم اهواز شد و شهر را در آستانه سقوط قرار داد و نگراني به حدي بالا گرفت که مسئولان از امام خميني(ره) کسب تکليف کردند. پيام امام رهگشا شد. امام فرمودند: مگر جوانان اهواز مرده اند!
27 نفر از پاسداران پس از سازماندهي به فرماندهي شهيد غيور اصلي (مسئول آموزش سپاه خوزستان) شبانه به سمت حميديه حرکت کردند و با پيش روي به سمت دشمن با 14 تيم آرپي جي زن به صورت خطي به تانک هاي دشمن که در کنار جاده حميديه به اهواز مستقر شده بودند حمله کردند.
9 مهر
روز 9/7/59 ساعت 4 صبح دشمن غافلگير شد و چنان وحشتي کرد که بسياري از تانک ها را سالم رها و به سمت کرخه کور عقب نشيني کردند و يک گروهان از تيپ 3 لشکر 92 و تعدادي از پاسداران با حمايت بالگردهاي هوانيروز به سمت گلبهار پيش روي و سپس شهر سوسنگرد را آزاد و 16 نفر از عناصر ضد انقلاب که از طرف عراق به عنوان فرماندار و بخشدار و... منصوب شده بودند دستگير و اعدام کردند. دشمن به تصور اين که نيروي عظيمي به او حمله کرده است از سوسنگرد به سمت بستان عقب نشيني و به سمت چزابه عقب نشستند و نيروهاي ايران بستان را نيز آزاد کردند. در اين عمليات فرمانده پاسداران شهيد غيوراصلي- محمد مراد اسکندري- اصغر گندمکار و... به شهادت رسيدند.
19 مهر
19/7/59 مجددا نيروهاي عراق به سمت بستان حمله کردند و مقاومت رزمندگان را شکسته و شهر را پس از چند روز درگيري در روز 21/7/59 اشغال و روز 22/7/59 بستان را به صورت کامل تصرف کردند.
23 مهر
روز 23/7/59 دشمن تلاش کرد تا با عبور از کرخه کور دوباره جاده حميديه را تصرف نموده و راه سوسنگرد را مسدود کند ولي با مقاومت پاسداران و رزمندگان و انهدام تعدادي تانک عقب نشستند.
27 مهر
دشمن روز 27/7/59 دوباره به سمت جاده حميديه حمله آورد ولي با تحمل تلفات وادار به عقب نشيني شد ولي نيروهاي دشمن از شمال سوسنگرد (تپه هاي ا... اکبر) تا 2 کيلومتري سوسنگرد پيش روي کرد. روز 29/7/59 نيروهاي دشمن با پشتيباني 20 تانک دوباره به نيروهاي خودي حمله و آن ها را مجبور به عقب نشيني کرد.
از30/7/59 تا 22/8/59 دشمن دائما با بمباران سوسنگرد و مواضع رزمندگان حمله هايي انجام مي داد. روز 23/7/59 با آتش سنگين توپخانه دشمن و نزديک شدن به اطراف سوسنگرد علي رغم مقابله شديد اندک رزمندگان باقي مانده، با شدت آتش موجبات شهادت و جراحت تعدادي و اسارت 50 نفر از رزمندگان شد.
24 آبان
روز24/8/59 ساعت 16 تعدادي از نيروهاي عراقي با حمايت آتش 10 تانک و توپخانه از بخش شرقي شهر وارد شد و از سمت غرب با عبور از دهلاويه به 4 کيلومتري شهر رسيدند. کمبود مهمات و نيرو و افزايش مجروحان و شهدا و نبود امکان تخليه آن ها با بالگرد به دليل آتش شديد شهر، رزمندگان با قايق رزمندگان مجروح را به حميديه منتقل مي کردند. مسجد جامع سوسنگرد مرکز هماهنگي و هدايت عمليات اندک رزمندگان قرار گرفت . مدافعات در گروه هاي 9 نفره در نقاط حساس شهر مستقر شدند.
روز 25/8/59 نيروهاي دشمن از سمت جاده بستان با 15 تانک شهر را زير آتش گرفتند و جنگ تن به تن در آستانه دروازه شرقي شدت گرفت. نيروهاي خودي به سمت داخل شهر عقب نشستند، 200 نفر در شهر در مقابل انبوه دشمن در حال مقابله هستند. هر لحظه بر تعداد مجروحان و شهدا افزوده مي شود، ديوار فولادين تانک هاي دشمن و رزمندگان شجاع ارتش سپاه بسيج و ژاندارمري به نبرد نابرابر مشغولند- 6 تانک دشمن آتش مي گيرد و منهدم مي شود. دشمن تانک ها را عقب کشيده و نيروهاي پياده را به جلو مي فرستد تا 12 ظهر 12 نفر عراقي اسير مي شوند که امکان تخليه آن ها وجود ندارد. انتقال مجروحان خودي هم ميسر نيست. شهر از نظر امکانات در مضيقه است. شب فرا مي رسد ، دشمن کمي عقب مي نشيند و به اجراي آتش مداوم بر روي شهر ادامه مي دهد. 80 دستگاه تانک شبانه به استعداد دشمن افزوده مي شود، حلقه محاصره تنگ تر مي شود و تعدادي از آن ها به مسجد جامع (مقر فرماندهي و هماهنگي رزمندگان) نزديک مي شوند ولي با انهدام 2 تاي آن ها عقب مي نشيند که مهمات رزمندگان رو به اتمام است بسياري از آن ها شهيد و مجروح شده اند همه در حال وصيت به همرزمان خود هستند هيچ کس احتمال زنده ماندن خود را نمي دهد.
شکستن محاصره
طرح شکستن محاصره سوسنگرد در جلسه اي شرکت فرماندهان ارتش سپاه ، ستاد جنگ هاي نا منظم ، نماينده حضرت امام(ره) در شوراي عالي دفاع (مقام معظم رهبري) و استاندار خوزستان آماده مي شود. نيروهاي لشکر 92 و سپاه و جنگ هاي نا منظم از محور حميديه به سوسنگرد در ساعت 6:30 روز 26/8/59 حمله خود را آغاز مي کنند. تانک هاي عراقي با با حمله بالگرد هاي هوا نيروز منهدم مي شود ، عراقي ها عقب نشيني مي کنند ، حلقه محاصره از سمت جنوب و شرق سوسنگرد شکسته مي شود ، حدود ظهر نيروهاي محاصره شده در سوسنگرد با ورود رزمندگان به شهر همديگر را در آغوش مي کشند و اشک شوق مي ريزند. اجساد شهيدان به ويژه 8 نفر از پاسداراني که تانک هاي دشمن آن ها را زير گرفته اند و تخريب هاي فراوان شهر گوياي صحنه هاي چند روز نبرد با دشمن است. حدود 80 نفر از نيروهاي خودي به شهادت رسيده اند، دشمن حدود 10 کيلومتر از سمت جنوب سوسنگرد و 2 کيلومتر از سمت غرب (جاده بسستان) عقب نشيني کرده است ولي با تجمع قوا به دنبال پاتک و ضد حمله است . حدود 40 دستگاه تانک و خودروي دشمن منهدم شده و25 تانک و خودرو به غنيمت گرفته شده است . يک هواپيما و يک بالگرد دشمن ساقط شده، 750 نفر کشته و زخمي و 45 نفر از دشمن به اسارت گرفته شده است، نيروهاي خودي آب کرخه را به سمت شمال حد فاصل ا... اکبر و کرخه هدايت و از سمت شمال و شمال غرب تامين را بر قرار کردند، درگيري و فشار دشمن به سمت جاده حميديه به سوسنگرد است تا اصلي ترين راه تدارک را مسدود کند و اين درگيري تا در روز 2/9 و 4/9 ادامه دارد و هر بار با انهدام تعدادي تانک از آن ها عقب مي نشينند و اين درگيري ها تا اواخر آذر ماه ادامه دارد ولي ديگر هرگز نتوانستند به جاده برسند و شهر سوسنگرد براي هميشه آزاد شد و دشمن هم با عقب نشيني به جنوب کرخه کور در محور جنوب و استقرار در تپه هاي ا... اکبر در شمال و آن طرف رودخانه سابله با فاصله 1000 متري در مواضع پدافندي قرار گرفت.
در منطقه سوسنگرد عمليات نصر در تاريخ 15/10/59 به درخواست بني صدر توسط عمده قواي ارتش و چند گردان از سپاه و جنگ هاي نا منظم با هدف آزاد سازي هويزه پادگان حميديه و طلائيه آغاز شد در ابتدا پيش روي هايي صورت گرفت ولي به دليل غفلت از اقدامات تاميني مهندسي براي تحکيم مواضع و ايجاد جان پناه براي تانک ها و رزمندگان و خالي ماندن جناح راست عمليات با مشکل مواجه شد . روز 16/10/59 مرحله دوم نيروهاي زرهي ارتش و پياده سپاه به سمت پادگان حميد حرکت کردند ولي آتش توپخانه دشمن شدت گرفت. بمباران هواپيماهاي عراق آغاز شد و پيش روي متوقف شد. نيروهاي زرهي عقب نشستند ولي نيروهاي پياده سپاه و دانشجويان پيرو خط امام(ره) از عقب نشيني بي خبر بودند و در محاصره تانک هاي دشمن قرار گرفتند و 140 نفر از آن ها در منطقه هويزه به شهادت رسيدند. شهيد حسين علم الهدي فرمانده سپاه هويزه علمدار و فرمانده آن ها نيز مردانه ايستادند و به شهادت رسيدند و در نهايت دشمن در روزهاي 18/10 و 21/10 پيش روي به سمت سوسنگرد را آغاز کرد ولي اين بار بسيار محتاط و گام به گام عمل مي کرد و به دليل مقاومت رزمندگان در اطراف روستاي ساريه متوقف شدند.
عمليات هاي کوچک تا طريق القدس
اجراي عمليات هاي کوچک براي آزاد سازي مناطق ادامه و هر بار بخش کوچکي آزاد شد همين عمليات ها در حفظ روحيه خودي و تحليل روحيه دشمن آثار فراوان داشت . عمليات هاي شهيد مدني که دشمن را تا روستاي ساريه به عقب راند و عمليات هاي امام علي(ع) و نصر که دشمن تا پشت روستاي جابر همدان به عقب رانده شد و عمليات هاي چمران و شهيدان باهنر و رجايي که دشمن را تا پشت رودخانه کرخه کور به عقب راند.
در 6/12/59 عمليات امام مهدي با شرکت 200 نفر سپاهي و بسيجي در غرب سوسنگرد و پشتيباني آتش توپخانه ارتش در چپ و راست جاده سوسنگرد به بستان سبب 4 کيلومتر پيش روي شد ولي با پاتک شديد دشمن عقب آمدند ولي دستاورد ايجاد روحيه در خودي پس از مدتي توقف و انهدام نيرو و ادوات و تانک دشمن را باعث شد.
ايجاد کانال 3 کيلومتري به موازات جاده تا 800 متري دشمن موجب شد تا عملياتي در 30/2/60 اجرا شود و بدون آتش تهيه اجرا شود لذا دشمن غافلگير شد زيرا نيروهاي رزمنده ايثارگر همانند برق بر سر آن ها حاضر شدند و با عقب نشيني 3 خاکريز خود را از دست داد و روستاي البوعفري شمال آزاد شد و در تاريخ 19/3/60 دشمن به دليل اجراي عمليات هاي ايذايي مجبور شد بدون درگيري تا روستاي دهلاويه عقب نشيني کند.
شهيد ايرج رستمي در تاريخ 26/3/60 با يک گردان تقويت شده از پاسداران و ستاد جنگ هاي نامنظم عملياتي را براي آزاد سازي دهلاويه آغاز کرد ، روستا آزاد شد و حدود يک کيلومتر جلوتر از آن مستقر شدند. پاتک دشمن باعث شد تا دشمن به 300 متري دهلاويه پيش روي کند. شهيد ايرج رستمي در يک تلاش مجدد در تاريخ 30/3/60 حمله اي آغاز کرد ، 6 تانک دشمن و انبار هاي مهمات را به آتش کشيد ولي در حين درگيري به همراه 16 نفر از همرزمان به شهادت رسيدند. روز بعد دکتر مصطفي چمران اين سردار عارف جبهه ها براي معرفي مقدم به جاي شهيد رستمي به دهلاويه رفت ولي با اصابت خمپاره اي خد و مقدم و همراه ديگرش به لقاي معبود شتافتند.
در اين منطقه عمليات هاي کوچک اجرا شد تا اين که همه چيز براي فتحي بزرگ تر پس از شکست حصر آبادان در عمليات ثامن الائمه آماده شد، برکناري بني صدر در خرداد 60 موجب وحدت نيروهاي سپاه و ارتش شد . هماهنگي ها در طرح ريزي و اجراي عمليات و پشتيباني متقابل مضاعف شد ، سلسله عمليات هاي کربلا طراحي شد، در اولين مرحله با فراهم آوردن نيروها به قصد آزاد سازي بستان و پاک سازي دشمن از منطقه سوسنگرد در تاريخ 8/9/60 عمليات با رمز يا حسين(ع) فرماندهي و دور زدن خطوط دشمن از پشت ارتفاعات ميشداغ ، بستان آزاد شد و 412 روز اشغال دشمن پايان يافت.
عمليات بيت المقدس کل منطقه سوسنگرد و هويزه را آزاد کرد و پس از آن سوسنگرد مهم ترين شهر پشتيباني عمليات هاي بزرگ خيبر، بدر و والفجر مقدماتي شد.