آسیب شناسى اقتصادى انقلاب اسلامى از دیدگاه مقام معظم رهبری

از لحاظ زندگی جامعه را برای همه مردم دنیا الگو کنند. عده ای ناجوانمردانه یا از روی جهالت این گونه وانمود می کنند که اسلام اهمیتی به دنیای مردم نمی دهد فقط به معنویت می پردازد. نه این تهمت به اسلام است. اسلام به همان اندازه که به معنویت و اعتلای روحی و معنوی مردم اهمیت میدهد به گشایش زندگی و پیشرفت رفاه مردم و این که در جامعه هیچ کس دست نیاز به سمت دیگران دراز نکند نیز اهمیت می دهد.»1

ضرورت بررسی علمی برای یافتن راهکارهای توسعه اقتصادی متناسب با منافع ملی
«امیدوارم دولتی که بر سر کار خواهدآمد به همکاری مجلس به اقتصاد سالم کشور اهمیت حقیقی بدهد اینها به نشستن و بررسی علمی کردن و راهکارها را پیداکردن احتیاج دارد. با گفتن نمی شود باید اقدام و پیگیری کند. موانع تولید بهینه و تکمیل چرخه صنعتی و موانع صادرات و سرمایه گذاریهای داخلی کشور را بشناسد و آنها را برطرف کند. اگر امکان جذب سرمایه های خارجی در کشور فراهم شود به معنای حقیقی کلمه منافع ملت و هویت ملی را درنظر بگیرد و مصالح کشور را قربانی نکند. این طور نباشد که یک جهت را مورد توجه قرار دهیم و جهات دیگر را فراموش کنیم. جذب سرمایه های خارجی باید به شکلی باشد که اقتصاد کشور از آن سود ببرد نه زیان. ما بعضی از رشدها و شکوفایی های بادکنکی را در برخی از کشورهای شرق آسیا دیدیم نخست وزیر مالزی در تهران به من گفت که ما در مدت چند روز از یک کشور ثروتمند به یک کشور فقیر تبدیل شدیم این خوب است؟ یعنی سرنوشت اقتصاد کشور دردست یک تاجر فرنگی باشد که اگر اراده کرد بتواند کشوری را با میلیاردها دلار گردش سرمایه ای ظرف چند روز به خاک سیاه بنشاند و فلج کند او وقتی که این مطلب را به من می گفت چهره اش پر از غم و افسردگی بود. ما این رشدهای بادکنکی را پیشرفت اقتصادی نمی دانیم. کشور به سرمایه انسانی و طبیعی و هویت ذاتی متکی است و مستوجب رشد و شکوفایی واقعی اقتصادی است اما نه آنگونه که بانک جهانی و صندوق بین المللی پول برای ما نسخه بنویسند و ما هم طبق همان نسخه اقتصاد خودمان را تدوین کنیم. ما برنامه و سیاست داریم و هماطور که گفتیم ما می توانیم. اگر کسی بگوید که ما جز با تسلیم درمقابل این برنامه ها نمی توانیم حرکت اقتصادی بکنیم قضاوت خوش بینانه درمورد او این است که بگوییم، کشور، ملت و سرمایه های کشور را نشناخته است. البته قضاوتهای بدبینانه هم می شود کرد. مسئولان کشور و شما برادران و خواهران که در بخشهای مختلف مشغول هستید با امید و توکل به پروردگار با اعتماد به مبانی فکری و علمی اسلامی و با همت والا و عالی تلاش خود را شروع کنید و ان شاءالله به فضل الهی این کشور شاهد رشد و شکوفایی درهمه عرصه ها خواهدبود مشروط بر اینکه مسئولان وظایف خود را انجام دهند.»2
بنابراین از نظر مقام معظم رهبری آسیب های اقتصادی انقلاب اسلامی اگر از آسیب های دیگر خطرناکتر نباشد از آنها کمتر نیست لذا توجه به آسیبهای اقتصادی نیز مهم و ضروری می باشد
مهمترین آسیب اقتصادی انقلاب اسلامی عبارتند از:

1- پرهیز از تقلید کورکورانه مدلهای توسعه وارداتی
از علوم و فنون و از دانش و تجربه دیگران باید استفاده کرد. اما نباید عین الگوها و شیوه های دیگران را اجراء کنیم زیرا برخی از این الگوها در چندین سال پیش منسوخ شده و ثانیا متناسب با فرهنگ جامعه مانیست، لذا باید این الگوها را بومی و خودی بکنیم در غیر این صورت ممکن است نه تنها حل مشکل نکند بلکه مشکل و بحران نیز به دنبال داشته باشد.
«ما دنبال چه نوع توسعه ای هستیم؟ این نکته اساسی در بحثهای اقتصادی و غیر اقتصادی جاری است. کسانی دنبال این هستند که حرفی را پرتاب کنند. ذهن مردم را از مسائل اصلی دور نگه دارند. مدل چینی، مدل ژاپنی، مدال فلان، مدل توسعه در جمهوری اسلامی به اقتضای شرایط فرهنگی تاریخ مواریث و اعتقادات و ایمان این مردم یک مدل کامل بومی و مختص به خود این ملت ایران است. از هیچ جا نباید تقلید کرد نه از بانک جهانی نه از صندوق بین المللی پول نه از فلان کشور چپ، نه از فلان کشور راست، هر جا اقتضایی دارد، فرق است بین استفاده کردن از تجربه دیگران با پیروی از مدلهای تحمیلی و القای غالبا هم منسوخ شده. بنده می بینم گاهی بعضی از شیوه های که در زمینه های اقتصادی و فرهنگی و... پیشنهاد می شود از دیگران گرفته شده فلان متفکر فرنگی این طور گفته فلان متفکر جایی این طور گفته مثل اینکه به آیات قرآن استناد می شود خیلی از شیوه های منسوخ است سی سال پیش چهل سال پیش پنجاه سال پیش تجربه شده بعد یک روش بهتر آورده اند ولی ما الان می خواهیم از روش منسوخ آنها در آموزش و پرورش در مسائل علمی، در کارهای دانشگاهی، در کارهای اقتصادی و در برنامه ریزی و بودجه بندی استفاده کنیم. نه این درست نیست از تجربه ها و دانش ها باید استفاده کرد اما الگو و شیوه و مدل را باید کاملاً بومی و خودی انتخاب کرد» 3
یکی از مسائلی که از نظر مقام معظم رهبری مهم است. این است که مسئولین کشور نباید درگیر مسائل جزئی و بی فایده شوند. بخصوص بحثهای که هیچ کمکی بر پیشرفت کشور هم نمی کند مثل اینکه توسعه سیاسی مقدم یا توسعه اقتصادی؟ در حالی که مردم هزاران مشکل ریز درشت دارند. مهم توجه به مشکلات مردم است. نه توسعه اقتصادی و نه توسعه سیاسی.
مقام معظم رهبری در بحث تقدم و تاخر و اولویت در امور سیاسی و اقتصادی می فرمایند:
«آنچه که اولویت دارد نه توسعه سیاسی و نه توسعه اقتصادی بلکه رفع مشکلات مردم است عده ای با جنجال و بحث مدتی را صرف این کردند که ثابت کنند که توسعه سیاسی بر توسعه اقتصادی مقدم است. این اتلاف وقت ملت است. که بحث کنیم آیا توسعه سیاسی مقدم است یا توسعه اقتصادی. آنچه که لازم است آنچه که مقدم است و آنچه که بر گردن همه است رفع مشکلات مردم است. و پیشرفت دادن کشور است اینکه ما بحثهای سیاسی و جنجالهای روزمره را وارد زندگی کاری مسئولان و مردم بکنیم هیچ کمکی به پیشرفت کشور نمی کند. حق مردم است، که از مسئولانشان کار و تلاش و ابتکار و اقدام بموقع و رفتار مسؤلانه بخواهند و وظیفه مسئولان است که پاسخگو باشند و آنچه را که وظیفه آنها است انجام دهند» (4)
حضرت آیت الله خامنه ای در توسعه اقتصادی بر این باور هستند که نباید توجه ما فقط به رشد سریع سرمایه باشد و هیچ توجه به توزیع ثروت نداشته باشیم زیرا این امر باعث شکاف طبقاتی در جامعه می شود و برخلاف عدالت و سیره و شیوه انبیاء است بنابر این آنچه که مهم است توسعه محوری و عدالت محوری هر دو هم زمان باید لحاظ شود.

2- توسعه طلبی بدون عدالتخواهی و عدالت خواهی بدون توسعه طلبی
از نظر مقام معظم رهبری توسعه زمانی ارزشمند خواهد بود که همراه با عدالت خواهی باشد ایشان در مسائل اقتصادی هم توسعه محور و هم و عدالت محور هستند ایشان در این زمینه می فرمایند:
«دوستان به مسائل کوچک کردن خصوصی سازی و حجم زیاد و فربه دولت اشاره کردند که اینها همه مورد تأیید است. من این نکته را عرض کنم ما در زمینه همه فعالیت های گوناگون اقتصادی و تولیدی کشور و حواشی آن باید توجه کنیم که ما هم توسعه محوریم و هم عدالت محور. ما طبق برخی از سیاست ها که تولیدات و رشد ثروت رایج است. و طرفداران زیادی هم دارد. نیستیم. که صرفا به رشد تولیدات و رشد ثروت در کشور فکر کنیم. به عدالت در کنار آن فکر نکنیم. نه این منطق ما نیست. نوآوری نظام ما همین است که می خواهیم عدالت را با توسعه و با دیدگاهی که تصور کند اینها به هم نمی سازند یا باید این را انتخاب کرد یا آن، را قبول ندارم. این که باید در همه موارد هم در کاهش حجم دولت هم در مسئله خصوصی سازی و بخش تعاونی و بخش دولتی رعایت شود. 5

 

آسیب شناسى اقتصادى انقلاب اسلامى از دیدگاه مقام معظم رهبری(2) 3- بیکاری و گرانی مشکل اساسی مردم
از نظر مقام معظم انقلاب بیکاری از خطرات بزرگی است که انقلاب اسلامی را تهدید می کند زیرا بیکاری می تواند تبدیل به بحران سیاسی شود. و از طرفی باعث می شود که کرامت انسانی یک فرد بیکار از بین برود و مشکلات زیادی را برای جامعه به وجود می آورد. بیکاری از مهمترین حوادث تاریخ است که کرامت یک انسان یک مرد نان آور را از بین می برد. و حکومت اسلامی مسئولیت دارد که کرامت انسان ها را حفظ کند براساس نظرسنجی هایی که اعلام شده در سفرهای استانی مقام معظم رهبری مهمترین تقاضای مردم حل بیکاری و گرانی است. ایشان در این زمینه می فرمایند:
«امروز حقیقتا مسئله بیکاری خطر بزرگی است که کشور را تهدید می کند. از مسئله خطر و جنبه های سیاسی و اجتماعی هم که صرف نظر کنیم ما بالاخره یک حکومت اسلامی هستیم و می خواهیم برای مشکلات انسان ها کار کنیم. یکی از اهداف حکومت اسلامی این است که ما برای کرامت و عزت انسان ها اهمیت خاصی قائلیم. واقعا بیکاری یکی از موهن ترین حوادث برای انسان است. یکی از موهن ترین چیزهای برای یک مرد نان آور و یک جوان این است که بیکار باشد او احساس سرشکستگی می کند. واقعا کرامتش درهم می شکند ازدواج او اگر ازدواج نکرده باشد دیر می شود اگر ازدواج کرده باشد دایم مشکلات خواهد بود بنابراین ما از جنبه انسانی و اسلامی هم مسئولیت داریم به عظمت و اهمیت همان مسئولیتی که در قبال یک روز بحران سیاسی ممکن است داشته باشیم مسئله فقط این نیست که بحران به وجود خواهد آمد و بیکاران حق خود را مطالبه خواهند کرد مسئله بالاتر از این است لذاست که هر چه شما برای این کار تلاش کنید و وقت بگذارید به نظرمن جا دارد»6
رهبر انقلاب در سفر به استان زنجان در دیدار با مردم زنجان ضمن ارائه تحلیلی از وضعیت جامعه فرمودند:
«در روزهای قبل از آمدن به زنجان دو نظرخواهی را از مردم زنجان مطالعه کردم یک نظرخواهی را مسئولان استان انجام داده بودند و از مردم پرسیده بودند که اگر فلانی به زنجان بیاید حرف و خواسته شما چیست؟ و می خواهید چه چیزی به رهبری منتقل کنید یک نظرخواهی هم از مرکز تهران انجام گرفت با این که این نظرخواهی ها را دو دستگاه بی ارتباط با هم انجام داده بودند عجیب این است که نتایج آن بسیار به هم نزدیک است و بلکه در عمده ترین موارد یکی است وقتی از مردم می پرسند مشکل اصلی شما چیست؟ می گویند مشکل اصلی بیکاری و گرانی و مشکل معیشتی است. این نشان دهنده تشخیص درستی است که در سال گذشته و سال قبل از آن داده شد و به مسئولان گفته شد که روی موضوع ایجاد اشتغال و برطرف کردن مشکلات معیشتی مردم کار کنید. این را انتظار دارند البته این مشکل مخصوص یک جا نیست. بلکه در همه نقاط دیگر که مردم حرف و نظر خود را درباره مهمترین خواسته هایشان مطرح کرده اند، همین مطالب را گفته اند7.
در ادامه حضرت آیت الله خامنه ای از مسئولان اجرایی می خواهد که به طور جدی این مسئله دنبال کنند و اشراف و نظارت بیشتری صورت گیرد.
از نظر ایشان مشکلات اقتصادی قابل حل است و بن بستی در حل مسائل اقتصادی کشور وجود ندارد زیرا کشور از دوره های بسیار سختی عبور کرده است با مدیریت بهتر و کار بیشتر بسیاری از مشکلات حل و بسیاری از ناهمواری ها برطرف خواهد شد.

4- تعطیلات طولانی در اول سال
رهبر معظم انقلاب تعطیلات طولانی اول هر سال در اول فروردین را مضر برای کشور می داند و از مسئولان و مردم می خواهد با این امر به شکل منطقی برخورد و حل کنند ایشان در این زمینه می فرمایند:
«یک تذکر هم در باب مسائل مربوط به فروردین عرض کنم تعطیلات طولانی و بی دلیل هیچ منطقی ندارد و وضع خوبی نیست که اول سال روزهای متوالی گاهی دو هفته گاهی بیشتر که اول سال حرکت بیفتد خلاف مقررات هم هست طبق مقررات تعطیلات محدود است ما در ایام سال تعطیلی زیاد داریم که این به زیان کشور است. در بعضی از کشورهای دنیا طبق فهرستی که مشاهده می کردم همه تعطیلات رسمی در طول سال از پنج و شش روز تجاوز نمی کند. لکن ما تعطیلات مان بسیار است علاوه بر آن هم عده ای با بی توجهی و بی اعتنایی خود به کار علم تحصیل و به اشتغالات روزمره زندگی و کارهای اداری و سازندگی بر این تعطیلات اضافه هم می کنند. آنهم در آغاز سال بالاخره در اول سال اول یک دوره جدید مالی و کاری است. توصیه موکد بنده این است که هم مسئولین، هم آحاد مردم عزیزمان تصمیم بگیرند این تعطیلات را کم کنند همه تعطیلات پی در پی زیانهایی به بار می آورد که هر چند در اول کار محسوس نیست لکن نتایج آن برای همه زیانبار است.»(8)

5- مفاسد اقتصادی و رانت خواری
آنچه که از سخنان رهبر معظم انقلاب آشکار می شود این است مبارزه با مفاسد اقتصادی در بخش دولتی است اگر کسی از منابع عمومی یا از قدرت اداری برای منافع خصوصی خودش با آنچه که به خودش برمی گردد. استفاده کند، فساد اقتصادی است. بنابراین فساد اقتصادی یعنی سوءاستفاده از منافع عمومی از قدرت دولت که قدرت عمومی و متعلق به مردم است و یا از وابستگی به یک قدرت باعث شده باشد ممکن است شخصی خودش اقدام نکند اما پسر او با سوءاستفاده از قدرت پدر اقدام کند این فساد اقتصادی است.
حضرت آیه الله خامنه ای مسئله فساد اقتصادی را خطرناک. موجب نگرانی می داند در این زمینه می فرماید:
«مسأله مبارزه با فساد اقتصادی را جدی بگیرید ببینید شما برای کارهای سازنده برنامه ریزی می کنید تامین سرمایه می کنید صرفه جویی می کنید برای این که بتوانید تعدادی شغل در فعالیتهای صنعتی یا کشاورزی یا خدماتی یا ساختمانی و غیر به وجود بیاورید اما بعد از گوشه ای نقبی زده بشود یک شخصی یا یک باند سودجویی وارد میدان شود و همه یا بخش مهمی از چیزی که شما به عنوان سرمایه ملی می خواهید استحصال کنید و به سود کشور به کار بزنید یک عده ای بخواهند به سود خودش استحصال و مصادره کند. این چیزی خیلی خطرناک و واقعا نگران کننده است و این وجود دارد.»(9)

آثار سوء فساد اقتصادی و رانت خواری در جامعه

1- فساد اقتصادی موجب فقیرتر شدن فقرا می گردد
از نظر مقام معظم رهبری فساد اقتصادی موجب فقیرتر شدن فقرا می گردد و باعث می گردد ثروتمندان هر روز ثروتمندتر و افراد فقیر هر روز بیچاره تر و فقیرتر گردند. ایشان در این زمینه می فرمایند:
«فساد اقتصادی طبقه فقیر و بیچاره را فقیرتر می کند. چون منابع مالی کشور محدود است وقتی کسانی توانستند با سوءاستفاده از این منابع و از طریق نامشروع به ثروت های هنگفتی دست پیدا کنند، نتیجه اش این است: «ما رایت ثروتا موفور تا الا فی جانبها حق مضیق.» این آن ثروت موفوری است که کنارش حتما یک گودالی وجود دارد. وقتی شخص یا اشخاص معدودی سوءاستفاده کردند. منابع مالی محدود از دهان قشرهای زیادی که پر کردن شکمشان یک صدم یک هزارم آنها مصرف نمی کنند کنده می شود و اینها که تعدادشان نیز زیاد می شود و محرومتر می مانند، بنابراین فقیر فقیرتر می شود.»(10)

2- فساد اقتصادی زمینه ساز فساد سیاسی
از نظر مقام معظم رهبری وقتی پول نامشروع به دهن مسئولی شیرین بیاید به راحتی در مقابل پیشنهادهای بیشتر خارجی ها سست می شود و ممکن است که یک کار خطرناک علیه امنیت کشور انجام دهد یا اطلاعات کشور را در اختیار خارجی ها قرار دهد. حضرت آیت الله خامنه ای در این زمینه می فرمایند: «یکی دیگر از عوارض فساد اقتصادی این است که ما وقتی اجازه دادیم پول نامشروع به دهن عناصرمان شیرین بیاید و آن را بپذیرند، درواقع اجازه دادیم که اینها از لحاظ سیاسی هم فاسد شوند. چون اگر این شخصی است که با ده میلیون شل می شود چرا با صد میلیون که خارجی ها به او بدهند برای آن فلان کار بزرگ و خطرناک علیه کشور و برای منافع آنها نکنند؟ این جاسوس گری ها چگونه می شود؟ با پول، با همین دهن شیرین کردن ها، بنابراین اگر ما اجازه بدهیم این حجاب عفت و عصمت در بین مأموران عالی رتبه خودمان شکسته شود. دیگر آن کسانی که از این منفذ عبور می کنند فقط فلان آدم سوءاستفاده چی داخلی نیست، بلکه فلان عنصر سیاسی از این منفذ عبور می کند و آن مامور را فاسد می کند. و دیگر واقعا به مسئولان خود برای احراز مشاغلی که دارند اطمینانی باقی نمی ماند و کل دستگاه را زیر سؤال می برند.»(11)

آسیب شناسى اقتصادى انقلاب اسلامى از دیدگاه مقام معظم رهبری(3) 3- فساد اقتصادی مسئولین موجب رواج فساد در سطوح پایین جامعه می گردد
در دیدگاه مقام معظم رهبری وقتی مسئولین در رتبه پایین تر سالم می مانند و جرأت خطا نمی کنند، که اطمینان داشته باشد افراد مسئولی که در راس هستند سالمند. اما اگر فهمیدند که راس خودش هم آلوده است، نه تنها به راحتی بلکه در حد بسیار وسیعی گسترش پیدا می کند و کسانی که بخواهند سالم بمانند. از این خدمات دولتی محروم می شوند. بنابراین حضرت آیت الله خامنه ای در دیدار با اعضای ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی فرمودند: «شیوع فساد در سطوح بالا فساد در سطوح پایین همه گیر خواهد شد آن چیزی که موجب می شود زیر مجموعه که با فاصله پنج سلسله مراتب به آن راس وصل است، به فساد آلوده نشود، تا حدودی جرأت نکردن او در مقابل آن راس است. اگر راس خودش آلوده شد، او می فهمد که دیگر کار آسان است. چون بالا خودش آلوده شده که الآن متأسفانه در دستگاه های ما که اشاره کردم و دوستان هم گفتند که آلودگی به رشوه و فساد اقتصادی در سطوح پایین کم نیست موجب می شود که مردم مستضعف از خدمات دولتی محروم بمانند. آن کسی می تواند به این خدمات که شما این همه دارید برایش زحمت می کشید، هیئت دولت و دستگاه قضایی تشکیل می دهید، فکر می کنید، از خداوند کمک می خواهید، بودجه مصرف می کنید، دست پیدا کند که فساد نباشد. ولی نتیجه فساد این می شود که آن آدمی که نمی تواند رشوه بدهد ازاین خدمات محروم می ماند.»(12)
در باب بیکاری آنچه که اهمیت دارد این که باید یک عزم ملی و همه جانبه صورت گیرد. و کسی راضی نباشد به این که فقط وظیفه خود را انجام داده است. و کاری به دیگران ندارد نتیجه داشته باشد. یا نه، حضرت آیت الله خامنه ای در این زمینه می فرمایند:
«به نظر من آقایان به این اکتفا نکنند. که تصمیمی گرفتند دستوری دادند یا بخشنامه صادر کردند. شما در این قضیه باید مثل کسی کار کنید که بچه اش سوختگی یا جوانش ایست قلبی پیدا کرده است. نمی گوید من به پزشک تلفن کردم حالا دیگر چه کار کنم. نه اگر این پزشک نبود سراغ پزشک دیگر می رود. اگر ده تا کار داشته باشد زمین می گذارد برای اینکه بالاخره دستش را به جایی بند کند. لذا همه باید تلاش کنیم این روحیه تحقق پیدا کند. بنابراین در این، اهتمام و تحرک دایمی لازم است و باید کار از بالا تا پایین دنبال کنید.»(13)

4 - عدم عدالت اقتصادی
عدالت آرزوی دیرینه انسانهای مظلوم بوده است و مهمترین دستاورد قیام حضرت مهدی(عج) برقراری عدالت در تمام سطوح بوده. انقلاب اسلامی ایران که زمینه ساز ظهور حضرت حجت است، باید با اجرای عدالت بخصوص عدالت اقتصادی زمینه ظهور حضرت حجت گردد. عدالت اصل اول نظام جمهوری اسلامی است و بزرگترین رسالت مسئولین کشور، ایجاد عدالت در جامعه است. زیرا عدم عدالت باعث ایجاد شکاف طبقاتی و تقسیم جامعه به اقلیت ثروتمند و اکثریت فقیر می شود که این با روح اسلام نمی سازد. بقاء و پایداری و مشروعیت نظام به اجرای عدالت در جامعه است و حضرت آیت الله خامنه ای معتقدند که مشروعیت همه مسئولین نظام وابسته به برقراری عدالت است. کسانی که در پی عدالت نباشند حضور آنها غیرمشروع است. اسلام صرفا برای آبادانی دنیا نیست بلکه دنیای آباد که همراه با عدالت باشد.
از نظر مقام معظم رهبری عدالت اصل درجه اول نظام جمهوری اسلامی است. ایشان در این باره می فرمایند:
«آنچه ما باید بدانیم بخصوص ما مسئولین نظام جمهوری اسلامی، این است که اصل عدالت است. شما ببینید انتظارحضرت حجت ارواحنا فداه که انتظار دیرپای همیشگی شیعه بوده در درجه اول برای این بوده است که عدالت در دنیا استقرار پیدا کند. «یملا الله به الارض قسطا و عدلا کما ملات ظلماً و جوراً»
همه چیز بعد از عدل است. آرزوی دیرینه انسانهای مظلوم در سراسر تاریخ هم عدالت بوده است. ما امروز نظامی داریم که می خواهد دنبال عدالت باشد. این هدف و شعار ماست باید راه را درست انتخاب کنیم. (14)
اگرچه اعتقاد به بسط عدالت در جامعه در مسئولین وجود دارد، اما همیشه در جامعه از مشکل ترین و دشوارترین کارها همین بوده است اگرچه قدمهای مهمی در این زمینه برداشته شده است، اما بین آنچه که امروز در آن قرار داریم و بین آنچه که باید باشد و آنچه که اسلام خواسته فاصله بسیار زیادی است. این کار تلاش لازم دارد.
رهبر معظم انقلاب معتقد است که امروزه بزرگترین وظیفه مسئولین تلاش و کوشش در همین راه است ایشان در این زمینه می فرمایند:
«من معتقدم که تلاش برای عدالت و رسیدن عدالت اقتصادی بزرگترین مسئولیت ماست. امروز مهمترین مسئله ما این است که بتوانیم شکاف طبقاتی بین فقیر و غنی را پر کنیم.»
و عدالت خواهی و مبارزه با تبعیض های اقتصادی از مهمترین خواست عمومی افراد جامعه است و اساس بقاء و پایداری نظام و مشروعیت آن در گرو عدالت خواهی مسئولین آن است. زیرا اگر ما دنیای مردم را بدون توجه به عدالت پر بکنیم این به درد جامعه نمی خورد. ممکن است درآمد سرانه حتی چند برابر هم شده باشد اما اکثر این درآمد به یک بخش محدود رسیده و بخش عظیمی از مردم محروم می مانند که این کار برخلاف عدالت است وظیفه مسئولین برقراری عدالت در جامعه است.»
حضرت آیت الله خامنه ای در این زمینه می فرمایند: «مشروعیت من و شما وابسته به مبارزه با فساد و تبعیض و نیز عدالت خواهی است. این پایه مشروعیت ماست. اگر ما دنبال عدالت نباشیم حقیقتاً من که این جا نشسته ام وجودم نامشروع خواهد بود. یعنی هرچه اختیار دارم و هرچه تصرف کنم، تصرف نامشروع خواهد بود. دیگران هم همین طور. ما برای عدالت و رفع تبعیض آمدیم. ما آمده ایم جامعه را از مواهب اخلاقی و معنوی برخوردار کنیم. همه می دانیم که باید دنیا را آباد کنیم. اما دنیای آباد دور از عدالت و دور از معنویت به درد نمی خورد. گیرم که رشدمان - به تعبیر غلط که گفته می شود نرخ رشد- آمد بالا و فرض بفرمایید درآمد سرانه مان دوبرابر و یا سه برابر شد، اما عدالت اقتصادی در جامعه نبود، یعنی عمده این درآمد به یک بخش محدودی رسید و بخش عظیمی از مردم محروم و گرسنه مانده اند. این کار نیست که ما برعهده داریم. تکلیف ما این است که عدالت را در جامعه مستقر کنیم و این هم جز با مبارزه با فساد اقتصادی و افزون طلبی انسانهای مفت خوار و سوءاستفاده کن امکان پذیر نیست. بخشی از کار عدالت این جا تنظیم می شود.»(15)
اگرچه اجرای عدالت در حرف بسیار آسان جاری می شود، اما آسان به دست نمی آید. بدست آوردن عدالت نیازمند یک برنامه ریزی بلندمدت است و از طرفی هم اجرای عدالت نه تنها به نظام ضربه نمی زند بلکه نظام را نیز تقویت می کند. اما این خواست نباید تند، خشن یا نامناسب باشد. اما اصل مطالبه عدالت هیچ ضربه ای به انقلاب نمی زند. البته ممکن است اجرای عدالت باعث نارضایتی گروهی از جامعه شود. حضرت آیت الله خامنه ای در این زمینه می فرمایند: «البته دنبال عدالت بودن هزینه ها و دردسرهایی دارد و موجب دشمنی قشرهایی هم می شود. امیرالمؤمنین در نامه خود به مالک اشتر به همین معنا متعرض می شوند و می گویند: آن جایی که امر دایر شد بین توده مردم، آنهایی که محتاج عدالت تو هستند یا خواص و مجموعه های کوچک و بهرمند و ممتاز جامعه، حتما توده مردم را ترجیح بده، امروز این معنا باید باشد و معیار درستی کار ما محسوب شود و برنامه ریزی ها و سیاستگذاری ها و عملکردهای ما به دنبال این قضیه باشد»(16)
آسیب شناسى اقتصادى انقلاب اسلامى از دیدگاه مقام معظم رهبری(4 و پایانی) «در واقع باید گفت که عدالت اقتصادی نیاز عمده امروز کشور است. مردم از تبعیض رنج می برند. مسئولین اگر می خواهند آنها را که نیاز حقیقی مردم است اعمال کنند باید به عدالت بیندیشند. اگر فکر و انگیزه عدالت در دلها زنده باشد، آنگاه فرصت کار و توفیق برای باز کردن گره ها یکی، یکی به وجود خواهد آمد. بیکاری و مشکلات گوناگونی که در زمینه های مختلف وجود دارد حل می شود و رشد علم در دستگاه های علمی و در دانشگاه ها ممکن خواهد شد. حضرت آیه الله خامنه ای در این زمینه می فرمایند: «امروز مردم دنیا تشنه عدالت اند این پیام به گوش مردم دنیا هم می رسد. امروز شما در اوضاع دنیا نگاه کنید آن همه پیشرفت علم و با این همه تحقیقات علمی که دانشمندان و علما در مسائل کون و حیات انجام داده اند و یا این همه اکتشافات و اختراعات و ترقی درعلم که محیرالعقول است، در ناحیه اخلاق افتخار قدرتهای برتر امروز دنیا به زورگویی، تجاوز، ظلم و بی اعتنایی به آرای انسانهاست. حتی امروز وقاحت به قدری در میان این قدرتمندان زیاد است که اعتراف هم می کنند و می گویند افکار عمومی مردم دنیا مانع حمله ما به عراق نیست. این یک حرکت صددرصد حیوانی است، کسی که در عمل و حرکت خود اخلاق، عدالت، فضیلت و حقوق مردم را در نظر نمی گیرد، حیوان است وگرنه روح انسانی این معیارها و ارزشها را رعایت می کند و زندگی انسانی قائم به این ارزشهاست. عالم و آسمان و زمین قائم به عدالت است.»(17)
«بالعدل قامت السموات والارض» «آن وقت عدالت را این طور زیر پا بگذارند. البته قدرتمندان در بلندگوها می گویند و فریاد می زنند و تن صدای آنها فضای دنیا را پر می کند. اما حقایق عالم از بین نمی رود. حقیقت عالم این است که ظلم نمی تواند استقرار پیدا کند و پایدار بماند و پایدار نخواهد ماند. ملتها، انسانها، اراده ها، خواستها و قدرتها معنویت و فضیلت کار خود را خواهد کرد. امیدوارم خداوند متعال روزی را به بشریت نشان دهد، که رشحه ای از عدالت علوی و معنا و مفهوم حقیقی غدیر در دنیای اسلام و در همه بشریت پرتوافکن باشد و مردم را بهرمند کند.»(18)
ایشان استقرار عدالت را تلاش عمده دولتمردان و مورد دشمنی دشمنان می داند و می فرمایند: «هدف دولت اسلامی رفع فقر و تبعیض و فساد در جامعه اسلامی و در همه مناطق این کشور است. همه تلاش دولتمردان در طول این سالها همین بوده است. دشمنان انقلاب اسلامی با همین موضوع دشمنی می ورزند. دشمنان انقلاب اسلامی نمی خواهند استقرار عدالت که بزرگترین هدف نظام اسلامی است، تحقق یابد. پرچم عدالت به وسیله اسلام برافراشته شده است. اما دشمنان نمی خواهند بگذارند که واقعیت عدالت در جامعه مستقل و نظام جمهوری اسلامی ما پدید آید.
ایجاد عدالت به معنای آن است که بتواند از ثروتهای طبیعی و استعدادهای انسانی خود استفاده کند و بهره های این پیشرفت و ترقی را میان همه مردم تقسیم کند. ایجاد عدالت اقتصادی بدون تلاش برای پیشرفت و ترقی برای کشور امکان پذیر نیست.»(19)

5- تکاثر و تجمل گرایی
کسب ثروت در اسلام نه تنها مذموم نیست بلکه ممدوح نیز است، منتهی مشروط به اینکه از راه صحیح بدست آمده باشد؛ کسانی که یک شبه میلیونر و میلیاردر می شوند می توان گفت که از راه شرعی بدست آورده اند؟ این امکان ندارد. یکی از موارد سخن حضرت علی(ع) کوه های ثروت به وجود نمی آید، مگر این در کنارش دره های فقر نیز بوجود می آید، ثروت های بادآورده است.
از نظر مقام معظم رهبری تکاثر و ثروت اندوزی اقلیت موجب فقیرشدن اکثریت جامعه می شود. ایشان دراین زمینه می فرمایند:
«اگر کسی از راه صحیح می تواند ثروت جمع کند هیچ کس اعتراضی ندارد منتها این که کسانی با سرعت به ثروتهای کذایی می رسند، اصلا از راه صحیح و جزء با تقلب و روشهای ممنوع و حرام امکان ندارد. آن وقت درمقابل منابع کشور محدود است لازمه انباشته شدن ثروت حرام در یک جا گود افتادن و خالی شده کیسه عده دیگر است در کنار او همین که امیرالمؤمنین فرمود «مارایت نعمه موفوره الا فی جانبها حق مضیع، این کاملا درست است اما اصلا تمام تلاشمان این است که این موضوع نباشد تکیه ما بر روی مبارزه با مفاسد اقتصادی مبارزه با قاچاق برای همین است. روی این خیلی کار تبلیغاتی نشده و نمی خواستیم هم بشود. بنده در یکی دو سال اخیر تلاش مفصلی را برای وادارکردن دستگاههای چه قضایی و چه مجریه به مبارزه قاچاق شروع کرده ام قاچاق چیز عجیبی است و همین مفاسد ازش درمی آید.»(20)
تجمل گرایی و اشراف گرایی برای همه ناپسند است اما برای مسئولین و کسانی که جایگاه و پایگاهی در نزد مردم دارند ناپسندتر است، زیرا دارای دو اثر تخریبی در جامعه خواهدداشت. زیرا مردم به مسئولین خود اقتدا می کنند، و از آنها یاد می گیرند و از طرف دیگر باعث رواج فرهنگ تجمل گرایی می شود و اشرافی گرایی فرهنگ سازی می شود. این خطرناک است.
در وضع زندگی خود از پدیده تجملات و اشرافی گری بترسید. اشرافیگری خودش یک پدیده است. ربطی به زندگی مرفه ندارد. بعضی ها زندگی مرفه ندارند، اما وضع زندگیشان آلوده به پدیده های اشرافیگری است. مردم به من و شما نگاه می کنند. اگر در زندگی و برخورد و نوع مصرف و نوع منش و سلوک مان اشرافی مآبانه عمل کردیم، بعضیها تشویق می شوند. من این خاطره را به دوستان خود در مسئولیتهای بالا گفته ام. زمان ریاست جمهوری نوع آرایش اتاقی که من در آن با مسئولین و کسانی که می آمدند دیدار می کردم. ساده بود صندلی هم که من روی آن می نشستم ساده بود. یک روز که من ملتفت نبودم صندلی گذاشتند و من هم روی آن نشستم بعد که فیلم آن دیدار از تلویزیون پخش شد من دیدم که آن صندلی پز اشرافی دارد. از طرف مردم تلفنهایی به صدا درآمد که آقا شما چرا؟ دیدم این حساسیت بسیار مبارکی است لذا ما را متنبه کرد. دراین قضیه ما دیدیم که بعضی ها نگاهشان انتقادی است. لذا بعضیها هم نگاه یادگیری دارند و نتیجه می گیرند که باید این طور زندگی کرد. آن انتقاد مبارک است. اما این یادگیری خطرناک است. اگر مسئولی در یک شهر، در یک بخش، در مرکز دور از مرکز، طوری زندگی کند که آفت تجملات و تشریفات در زندگی او محسوس باشد موجب می شود که دیگران هم از او یاد بگیرند و کسانی که توانایی دارند آنها هم به این سمت حرکت کنند، هم از او یاد بگیرند و کسانی که توانایی دارند آنها هم به این سمت حرکت کنند. آنگاه جامعه در یک مسابقه قرار می گیرد، کمااینکه دربعضی از بخشها متاسفانه اینطوری شده است این شأن و مسئولیتی که من و شما داریم یک تیغ دولبه است. می تواند به زیان ما و مردم تمام شود. ایشان در جای دیگر در این زمینه می فرمایند: «از جمله چیزهایی که روند حرکت به سمت عدالت را در جامعه کند می کند نمود اشرافیگری درمسئولان است. از این اجتناب کنید اشرافیگری دوعیب دارد؛ عیب دومش از عیب اولش بزرگتر است. عیب اول اشرافیگری اسراف است. اشرافیگری حلال را می گوییم. یعنی آن چیزی که پولش از راه حلال به دست آمده است. اما عیب دومش بدتر است آن است که فرهنگ سازی می کند یعنی چیزی برای مسابقه دادن همه درست می کند. البته دراین زمینه مسئولان درجه یک خیلی نقش دارند تلویزیون خیلی نقش دارد. من و شما نقش داریم. به نشر من زرق و برق در زندگی شما، وقتی که به بیرون منعکس شود، آن اشکال دوم را دارد فرهنگ سازی می شود و یک عده ای نوکیسه و تازه به دوران رسیده را به تجمل بازی تشویق می کند. بعد هم می بینید روسای نظام هستند. همه به آن طرف حرکت می کنند آنگاه از همه تندتر هم می روند چون شما بالاخره ملاحظاتی دارید که خیلی از آنها ندارند. البته من در این زمینه قبلا سفارشهایی به عزیزان کرده ام. در همین چندماه قبل دو گزارش جداگانه از بوشهر و اصفهان به من رسید که به معنای حقیقی کلمه خواب را از چشم من ربود هردو هم مربوط به دستگاههای دولتی بود. گزارش اصفهان مربوط به محل سد است. مظهر فاصله و دره وضع زندگی قشرهای فقیر و قشرهای دولتی درآن چه خانه ها و ویلایی ها ساخته اند. البته بخش خصوصی هم هست. اما دولت هم در آن جا از این کارها کرده است. کنارشان مردم زندگی عادی ندارند. از آنجا عبور کند و به آن طرف برود در یکی از جزایر بوشهر هم این اتفاق افتاده و مربوط به یک بخش دولتی است. اینها اصلا قابل قبول نیست.» (21)

منابع
1- راهبردهای ولایت، جلد 5 ص ص 69 بیانات در دیدار کارگران کشاورزان و صنعتگران
2- همان، بیانات در دیدار با اصناف 80. 4. 10
3- راهبردهای ولایت جلد 8، ص 167، بیانات در دیدار نمایندگان مجلس 83. 3. 27
4- همان جلد8، ص 68، بیانات در دیدار مردم همدان 83. 4. 15
5- همان، بیانات در دیدار با رئیس جمهوری و اعضای هیئت دولت 68. 3. 4
6- راهبردهای ولایت، جلد 6، ص198، بیانات در دیدار با اعضای شورای اشتغال 31/2/81
7- راهبردهای ولایت، جلد7، ص 140
8- راهبردهای ولایت، جلد 6، ص 171، بیانات در خطبه نماز جمعه تهران 16/1/81
9- راهبردهای ولایت، جلد 6، ص 191، بیانات در دیدار اعضای هیئت دولت 4/6/81
10- راهبردهای ولایت، جلد 6 ص 196 بیانات در دیدار ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی 17/4/81
11- راهبردهای ولایت، جلد 6 ص 197 بیانات در دیدار ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی
12- راهبردهای ولایت جلد، 6 ص 198
13- همان، جلد 6 ص 199 بیانات در دیدار با اعضای شورای عالی اشتغال 31/2/81
14- راهبردهای ولایت، جلد 7، ص 115 خطبه نماز جمعه تهران 23/8/82
15- همان، ص 116 بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاههای زنجان 22/7/82
16- راهبردهای ولایت، جلد 7 ص 115 بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت 6/5/82
15- همان، ص 611 بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاههای زنجان 22/7/82
16- راهبردهای ولایت، جلد 7 ص 511 بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت 6/5/82
17-21- بیانات در دیدار با مسئولان کارگزاران نظام و مردم